BEDESTEN

Baharat Yolu, eski çağlarda, Uzakdoğu'yu Batı'ya bağlayan ticaret yollarından biriydi. Baharat günümüzden binlerce yıl önce Doğu ülkelerinde kullanılıyordu. Orta Çağ Avrupası'nda soyluların sofralarına da girince çok önemli bir ticaret ürünü haline geldi, ama pahalı olması nedeniyle ancak varlıklı kimseler satın alabiliyordu. Aslında tarçın, kakule, zencefil ve zerdeçal satışına dayanan baharat ticaretine Çinliler Mîlat'tan önce başlamıştı.

Baharat, Doğu’dan Avrupa'ya iki ayrı yoldan gelirdi. Bunlardan biri Orta Asya üzerinden geçen İpek Yolu'ydu. Ama İpek Yolu asıl olarak eski çağlarda Çin ipeğinin Roma’ya taşındığı yoldu; diğer yol ise, Hindistan ve Seylan'dan (Sri Lanka) Kızıldeniz'deki Akabe Körfezi'ne, Yemen kıyılarına ya da Basra Körfezi'ne gelen denizyoluydu. Bu kıyılardaki limanlarda gemilerden boşaltılan baharat karayoluyla Fenike ve Filistin kıyılarına, Mısır'da İskenderiye'ye ve Karadeniz'e ulaştırılırdı. Sonra yine denizyoluyla Avrupa'ya taşınırdı.

Baharat üreten ülkelere doğrudan ulaşmanın yolları arandı. Sonunda Vasco da Gama 1498'de Ümit Burnu'nu dolaşarak Hindistan yolunu açtı. Kristof Kolomb Batı Hint Adaları'na, Macellan Güney Amerika'yı dolaşarak Doğu Hint Adaları'na vardı. Böylece baharat üreten ülkelere yeni yollar açıldı. Bunun sonucunda baharat ticaretinde Venedik tekeli kırılırken, tarihîl Baharat Yolu da önemini yitirdi.

Kürk Yolu

Hazar ve Bulgar ülkelerinden başlayıp, Ural, Sibirya ve Altaylar üzerinden Çin'e giden yola Kürk Yolu demekle kalmayıp Türkler de bu yolun üzerinde olduklarından sanar, samur, kunduz, vaşak gibi av hayvanlarının kürklerinin ticaretini yapıyorlardı. Hazar ve Bulgar ülkelerinden başlayarak Ural-Güney, Sibirya-Altaylar-Sayan dağları üzerinden Çin’e ve Amur nehrine ulaşan yol da canlı bir ticarî faaliyete sahipti. İpek yoluna kuzeyden paralel uzanan bu ticaret yoluna “kürk-yolu” denilmektedir. Buranın asıl ticaret metaı: sincap, sansar, tilki, samur, kunduz, vaşak vb. kürkleri idi. Başlıca tüccarlar da Ogurlar (Batı Türkleri) ile onlardan bir kol halinde gelişen Bulgar Türleri idi. Karadeniz kuzeyi düzlüklerinden Balkanlar’a giden Tuna Bulgarları bu defa Avrupa-Bizans yolunun hakimleri olarak iktisaden yükselmişler, Balkanlar ve Doğu Avrupa’da o devrin en zengin şehirlerini kurmuşlardı (Preslav, Pliska şehirleri).

Kral Yolu

Kral Yolu veya tam ismi ile Pers Kral Yolu Pers İmparatorluğu kralı I. Darius zamanında M.Ö. 5. yüzyılda onarılmış ve yeniden düzenlenmiş bir antik anayoldur. Bu yol büyük imparatorluk boyunca Efes'den Persepolis'e kadar hızlı ulaşımı kolaylaştırmak için yapmıştır. Bu kuryeler yedi günde 2.699 kilometre seyahat edebiliyorlardı. Yunanlı tarihçi Herodot'un yazdığı, "Dünya'da Persli kuryelerden daha hızlı seyahat eden başka bir şey yoktur" cümleleri ile onları övmektedir. Benzer bir şekilde, "Ne kar ne yağmur ne sıcaklık ne de gecenin karanlığı onların görevlerini yapmalarına engeldi" cümlesi ise bu kuryelerin gayri resmi sloganlarıydı.

Önemi:

Yolun seyri Herodotus'un yazılarından, arkeolojik araştırmalardan ve tarihi kayıtlardan yararlanılarak yeniden yapılmıştır. Batıda Sardis ve Efes'ten başlayarak (Türkiye'de İzmir'in 95 km kadar doğusunda), doğuya doğru şu anki Türkiye'nin orta kuzey kısmından Asur'un başkenti Nineveh'a (şu anki Musul, Irak) varmaktadır, daha sonra Babil'in (şu anki Bağdat, Irak) güneyine geçmektedir. Babil'in yakınından, yolun iki ayrı yola ayrıldığı düşünülmektedir, bir tanesi kuzeybatıya daha sonra batıdan Ecbatana ve oradan da İpek Yolu ile beraber gitmektedir, diğer yol ise doğuya devam ederek Pers başkenti Susa'ya (şu anki İran) ulaşmaktadır ve daha sonra güneydoğudan Persepolis geçmektedir. 

Osmanlı tarihçisi ve yazar Caroline Finkel, Evliya Çelebi'nin "Seyahatname"'sinde anlattığı at yolunun rotasını çıkardı.

Caroline Finkel, Yalova-Kütahya hattında, "Evliya Çelebi Yolu" adıyla atlı gezi rotası oluşturduklarını söyledi.

Finkel, İstanbul Şehir Üniversitesinin Altunizade Yerleşkesi'nde düzenlenen "Bir Dünya Gezgini: Evliya Çelebi" konulu toplantıda yaptığı konuşmada, 2009 yılının sonbaharında evliya çelebi'nin rotasını izleyerek, Yalova Kütahya hattında arkadaşlarıyla 6 hafta süren atlı bir gezi yaptıklarını dile getirdi.

Yolculuğun Altınova ilçesi Hersek köyünden başladığını ve Kütahya'nın Simav ilçesinde sona erdiğini ifade eden Finkel, "Evliya Çelebi Yolu" adıyla atlı bir kültür turizm gezi rotası oluşturduklarını söyledi. Finkel, "Türkiye'nin bir başka yüzünü dünyaya gösterdik. Evliya Çelebi, Türkiye için önemli sembollerden biri" dedi.

Sürdürülebilir turizme katkı sağlamayı amaçladığını ifade eden Finkel, Evliya Çelebi'nin seyahat ederken izlediği rotayı yürüyerek, ata binerek ve bisiklet kullanarak izlemek isteyenler için rehber niteliğinde bir de kitap hazırladığını ve kitabın bir süre sonra piyasaya çıkacağını söyledi.

Evliya Çelebi'nin 1659'dan Bursa'dan Çanakkale'ye gerçekleştirdiği seyahatin rotasını takip ederek bir gezi rotası daha oluşturmak istediğini belirten Finkel, Türkiye'nin kültür yollarına bir yenisini daha eklemeyi hedeflediğini kaydetti. AA