BEDESTEN

İZMİR - KIZLARAĞASI HANI

KIZLARAĞASI HANI, İzmir’deki hanların en büyüğü ve en görkemlisidir. Anıtsal bir özelliğe sahip olduğu gibi, mimari özelliği bakımından tek örnek olması Osmanlı hanları arasında ona özgünlük kazandırmaktadır.

YAKUP BEY tarafından, 1598 yılında yaptırılan ve günümüzde İzmir'in en büyük camisi olan Hisar Camisi'nin batı yanının birkaç metre yakınma inşa edilmiştir. Bu kesim Han'ın doğu tarafını oluşturmaktadır. Batı cephesi, Halimağa çarşısının karşısında, eski keresteciler, bugünkü 871. sokak üzerindedir.

Vaktiyle deniz kenarında inşa edilen Han zamanla denizin dolması veya doldurulması sebebiyle sahilden 200 metre kadar uzak kalmıştır.

KIZLARAĞASI HACI BEŞİR AGA'nın yaptırdığı Han'ın inşa kitabesindeki tarihe göre 1744 te bina edildiği kesin olarak anlaşılmaktadır. 1745 yılında heyelan nedeniyle Han cephesinde önemli derecede çökme ve yıkılmalar olmuşsa da Han derhal onarılmıştır. 1778 tarihinde vuku bulan yer sarsıntısından, Han büyük ölçüde hasara uğramış, 1779 yılında ikinci defa ve esaslı olarak onarılmıştır.

Antalya-Alanya yolu üzerinde, Alanya’ya 15 km. uzaklıkta küçük bir tepenin üzerindedir. Günümüze ulaşan kitabesine göre II.Gıyaseddin Keyhüsrev’in ikinci saltanatı sırasında (1236-1246) yapılmıştır.

Şarapsa Han, Selçuklu hanlarından ayrı bir plan özelliği göstermektedir. Dıştan ince uzun, 70x15 m. ölçüsünde, dikdörtgen planlı olup, uzun kenarlarında on birer, dar kenarlarında da üçer payanda ile duvarları takviye edilmiştir. Hanın duvarları giriş cephesinde kesme taştan yapılmış olmasına karşılık diğer cephelerde yontma taş kullanılmıştır. Bu duvarlar kale burçlarında olduğu gibi mazgallarla sonuçlanmıştır.

Konya Karatay ilçesinde, Konya-Aksaray yolundan 4 km. içerideki Obruk Köyü girişinde bulunan Obruk Hanı’nın yapım tarihini belirten bir kitabesi bulunmamaktadır. Mimari yapısı ve plan düzeninden XIII. yüzyılda yapılmış bir Selçuklu eseri olduğu anlaşılmaktadır.

Anadolu Selçukluları’nın uyguladığı kapalı ve açık avlulu plan şeması içerisinde yapılmıştır. Hanın girişi batı yönünde olup, cephe görünümü itibarı ile de bir kale izlenimini vermektedir. Yapımında kesme taş, moloz taş ve çok sayıda da devşirme antik malzeme kullanılmıştır.

Hanın girişinin bulunduğu batı cephesi diğerlerinden farklı olarak iki katlı yapılmıştır. Bu nedenle de giriş kısmı daha görkemli bir görünüm kazanmıştır. Her iki katta da birbirlerinden ayrı mekân düzenlemeleri yapılmış ve mescit de buraya yerleştirilmiştir. Hanın kapalı kısmının kapısı ve duvarları tamamen yıkılmış ve yalnızca temel kalıntıları günümüze gelebilmiştir. Bu bölüm han özelliğini kaybettikten sonra da kullanılmış, bu yüzden de içerisinde bazı değişiklikler yapılmıştır. Üst örtü bütünüyle tahrip olmasına rağmen, orta sahnın üzerinde tromplu bir kubbe olduğu sanılmaktadır.

2010 yılında restorasyon çalışmalarına başlanmıştır.

Hanın restorasyon önceki durumu:

Fotoğraflar: Serdar Aydın

İpek yolu üzerinde yer alan Selçuklu eseri Obruk Hanı'nın restorasyonu devam ederken, hanın Obruk Gölü manzarasıyla turistlerin uğrak yeri olacağı bildirildi.

Konya Vakıflar Bölge Müdürü İbrahim Genç, Çin'den Anadolu'ya uzanan tarihi İpek Yolu'nun ülkemizde Erzurum, Sivas, Kayseri, Nevşehir, Aksaray, Konya güzergahından iki kola ayrılarak Antalya ve İzmir'e ulaştığını söyledi.

İpek Yolu'nun Kapadokya'dan sonra Konya sınırlarına girildiğinde ilk hanın Obruk Hanı olduğunu belirten Genç, ''Obruk Hanı'nın devamında yol ikiye ayrılarak, Akşehir yönüne uzanan birinci yolda Zulmanda Han, Zıvarık Hanı, Kadınhanı, Ilgın'da Lala Mustafa Paşa Kervansarayı bulunurken, Konya'ya doğru uzanan ikinci yolda ise Zazadın Han, Horozlu Han, Hocacihan Hanı, Altunapa Hanı, Kızılören Hanı, Kuru Çeşme Hanı yer alıyor'' dedi.

Selçuklu dönemi eseri olan han ve kervansarayların İpek yolu üzerinde çok amaçlı kullanıldığını kaydeden Genç, ''Bir günlük yürüyüş yolu mesafesinde ortalama 20 ile 30 kilometre aralıklarla inşa edilen han ve kervansaraylar, konaklama başta olmak üzere, kervanların çeşitli ihtiyaçlarını karşılarken, ticaret yolu üzerindeki güvenliği de sağlamışlardır'' dedi.

Konya'nın Altınekin İlçesi Koçyaka (Zengicek) Köyü'ndedir. Selçuklu döneminde yapılmıştır. 2008'de restore edilmiştir.

Zıvarık Hanı, Konya'nın Altınekin ilçesindedir. Selçuklular döneminde yapılmış olan han, 2010 yılında restore edilmiştir.